Rimski novac

Sa Dioklecijanovom monetarnom reformom novac počinje da se obeležava kovničkim oznakama, kao način kontrole rukovodilaca i radnika u radionicama (oficinama) kovnica.

Korišćene su razumljive oznake koje su se uglavnom sastojale iz tri dela, u nekim slučajevima i iz četiri dela. Nalaze se u dnu reversa (EX).

• Prvi deo - Slovna oznaka koja obeležava da je reč o novcu. 

1. P  (lat. pecunia) latinska reč za novac
2. M (lat. moneta)
3. SM (lat. sacra moneta) "sveta moneta"

Ove oznake su u nekim slučajevima izostavljene.

• Drugi deo - Slovna oznaka koja govori gde je novac iskovan, npr. skraćenica SIR označava kovnicu Sirmium, današnju Sremsku Mitrovicu.

• Treći deo - Slovna oznaka radionice (oficine) koja je iskovala novac. Veće kovnice su se sastojale iz više oficina i nosile su oznake P,S,T... (prima,secunda,terca...) u zapadnim i A,B,Γ...(Grčkim pismom kao prva, druga, treća...) u istočnim kovnicama. Ova slovna oznaka se može naći i u polju reversa (odvojeno od oznake u EX).

• Četvrti deo - Neke od oznaka sadrže simbole, npr. tačku, polumesec, grančicu... i one verovatno označavaju seriju kovanja, ko i kada je bio odgovoran za njihovo kovanje.

Anticki naziv	Moderan naziv	Oznake kovnice	Beleske
Alexandria	Egypt	AL, ALE, ALEX, SMAL	ca 294 A.D. - until closed by Leo I
Ambianum	Amiens, France	AMB, AMBI	350 - 353 A.D.
Antioch/Antiochia	Antakiyah, Syria	AN, ANT, ANTOB, SMAN	closed under Leo I
Aquileia	Aquileia, Italy	AQ, AQVI, AQVIL, AQOB, AQPS, SMAQ	ca 294 - 425 A.D.
Arelatum/Constantina	Arles, France	A, AR, ARL, CON, CONST, KON, KONSTAN	313 - 475 A.D.
Barcino	Barcelona, Spain	BA, SMBA	409 - 411 A.D.
Camulodunum	Colchester, England	C, CL	287 - 296 A.D.
Clausentum	Bitterne, England	C, CL
Carthage/Carthago	(near) Tunis, North Africa	K, KAR, KART, PK	296 - 307 A.D. and 308 - 311 A.D.
Constantinopolis	Istanbul, Turkey	C, CP, CON, CONS, CONSP, CONOB	326 - ??? A.D.
Cyzicus	Kapu Dagh, Turkey	CVZ, CVZIC, CYZ, CYZIC, K, KV, KVZ, KY, SMK	Closed under Leo I
Heraclea	Eregli, Turkey	H, HER, HERAC, HERACI, HERACL, HT, SMH	ca 291 A.D. - until closed by Leo I
Londinium	London, England	L, LI, LN, LON, ML, MLL. MLN, MSL, PLN, PLON, AVG, AVGOB, AVGPS	287 - 325 A.D. and 383 - 388 A.D.
Lugdunum	Lyons, France	LD, LG, LVG, LVGD, LVGPS, PLG	closed ca 423 A.D.
Mediolanum	Milan, Italy	MD, MDOB, MDPS, MED	ca 364 - 475 A.D.
Nicomedia	Izmit, Turkey	MN, N, NIC, NICO, NIK, SMN	ca 294 A.D. - until closed under Leo I
Ostia	Port of Rome, Italy	MOST, OST	308 - 313 A.D.
Ravenna	Ravenna, Italy	RAV, RV, RVPS	ca 5th century - ca 475 A.D.
Rome	Rome, Italy	R, RM, ROM, ROMA, ROMOB, SMR, VRB ROM	closed 476 A.D.
Serdica	Sophia, Bulgaria	SD, SER, SERD, SMSD	303 - 308 A.D. and 313 - 314 A.D.
Sirmium	near Mitrovica, Serbia	SIR, SIRM, SM, SIROB	320 - 326 A.D. and  351 - 364 A.D. and  379 A.D. and  393 - 395 A.D.
Siscia	Sisak, Croatia	S, SIS, SISC, SISCPS	closed ca 387 A.D.
Thessalonica	Salonika, Greece	COM, COMOB, SMTS, TH, THS, THES, THSOB, TE, TES, TESOB, TH, TS, OES	ca 298 A.D. - until  closed by Leo I
Ticinum	Pavia, Italy	T	closed 326 A.D.
Treveri	Trier, Germany	SMTR, TR, TRE, TROB, TRPS	ca 291 - 430 A.D.

 RIMSKA REPUBLIKA - Oko 300. godine pre n.e. u upotrebu ulazi okrugli liveni novac, nazvan zbog svoje težine AES GRAVE (lat. Teški bakar). Ovaj as nazivan je još i libralni as, jer je za osnovu imao težinsku jedinicu od jedne rimske libre težine 327,45 g.
Na aversu ovog novca nalazile su se glave božanstava, dok je na reversu bio prikazan pramac broda (prora) i oznaka vrednosti. Osim asa emitovane su i manje nominale:

                     GRAVE AS

AS                 12 unci

SEMIS              6 unci

TRIENS            4 unce

KVADRANS        3 unce

SEKSTANS        2 unce

UNCA                              22.735 g

 *Tokom republikanskog perioda težina asa je više puta korigovana, tako da oko 90 ih pre n.e. ona iznosi 13.64 g.

 Usled jačanja ekonomije republike i potrebe za razvijanjem trgovine sa Grčkom, javlja se i potreba za srebrnim novcem (koji je kod njih već bio u upotrebi).

Prvo se pojavljuje srebrna kovanica koja je odgovarala didrahmama i težila je 7.5 g sa natpisom ROMANO. Veoma brzo dolazi do opadanja njene težine na 6.6 g i natpis se menja u ROMA. Od 225 g. pre n.e. kuje se novac sa predstavom Jupitera u četvoropregu (lat. quadriga) na reversu, po čemu i dobija ime kvadrigat. 

211 g. pre n.e. uvodi se nova srebrna kovanica,viktorijat 3.4 g (po predstavi Viktorije na reversu). Javlja se u nominali dupli viktorijat, viktorijat i pola viktorijata. Posle rata sa Hanibalom (drugi punski rat), vrši se monetarna reforma i uvode se denar, kvinar i sestercij. Denar vredi 10 asa sa oznakom X, kvinar 5 asa sa oznakom V i sestercij 2.5 asa sa oznakom IIS.

                   Denar                                           Kvinar

Zlatni novac se pojavio 211-209 g. pre n.e. i uglavnom nije korišćen u svakodnevnom prometu. Kovani su u vrednostima od 20, 40 i 60 asa.

                   40-asses